Κόκκινο Βουνό του Ακρωτηρίου Θήρας
Απολογισμός εργασιών του έτους 2025

Εργασίες Ιουλίου 2025

1. Συστηματική αποτύπωση-τεκμηρίωση των σταθερών ανθρωπογενών μη κινητών παρεμβάσεων στο νότιο πρανές του λόφου Κόκκινο Βουνό. Κατά το διάστημα 5-10 Ιουλίου 2025 πραγματοποιήθηκε σειρά επιτόπιων εργασιών στο νότιο πρανές του Κόκκινου Βουνού, με στόχο την καταγραφή και κατανόηση της
έκτασης και οργάνωσης της λατομικής δραστηριότητας στην περιοχή. Η έρευνα ξεκίνησε με αναγνώριση του νότιου πρανούς πριν από το πρώτο εκτεταμένο πλάτωμα, το οποίο ορίζεται από λίθινο περίβολο (Εικόνα 1).

Εντοπίστηκαν ενδείξεις συστηματικής εκμετάλλευσης του πυρομβρίτη, όπως κάθετες και οριζόντιες λαξεύσεις, επιφάνειες με φάλκες, οδοντώσεις και τεκτονικά ίχνη αποκόλλησης, τα οποία μαρτυρούν επαναλαμβανόμενες φάσεις εξόρυξης (Εικόνα 2,Εικόνα 3,Εικόνα 4,Εικόνα 5,Εικόνα 6)

Παράλληλα, καταγράφηκαν οι λιθόκτιστες αναλημματικές κατασκευές, διαμορφωμένες επάνω σε φυσικά άνδηρα και βαθμίδες του πρανούς. Οι κατασκευές αυτές, αν και δεν μπορούν να χρονολογηθούν με ακρίβεια, παρουσιάζουν ενδείξεις επανάχρησης αρχαιότερου οικοδομικού υλικού. Επιπλέον, τεκμηριώθηκαν οι λίθινοι περίβολοι, δομημένοι κυρίως από πυρομβρίτες ανδεσίτες και δακίτες, οι οποίοι οριοθετούσαν την (έως τη δεκαετία του 1970) καλλιεργήσιμη ζώνη από τον βραχώδη όγκο του πυρομβρίτη στο ανώτερο πλάτωμα, λειτουργώντας ταυτόχρονα ως αναλημματικές κατασκευές στήριξης του επικλινούς εδάφους (Εικόνα 7 και Εικόνα 8).

2. Λήψεις Drone και ορθοφωτογραφήσεις των επιφανειών και των ενοτήτων λατομικής δραστηριότητας από τον Δ. Νιώτη (Εικόνα 9). 

3. Φωτογράφηση σχεδόν του συνόλου των ευρημάτων, κυρίως της κεραμικής από τον Φωτογράφο Τ. Πασιαλή.

4. Σχεδιαστική αποτύπωση κινητών ευρημάτων από τον σχεδιαστή Ν. Σεπετζόγλου

5. Καταγραφή και καταλογογράφηση της κεραμικής (χρήση munsell στην καταγραφή) από την αρχαιολόγο Μ. Χάλαρη

6. Καταγραφή και καταλογογράφηση των λίθινων τεχνέργων από τον αρχαιολόγο Γ. Βαρσάνη.


Εργασίες Σεπτεμβρίου 2025

1.  Δειγματοληψία πυρήνων-ερευνητικές γεωτρήσεις στην περιοχή Μαύρο Ραχίδι.
Στις 22 και 23 Σεπτεμβρίου 2025 πραγματοποιήθηκαν 2 ερευνητικές γεωτρήσεις στην περιοχή Μαύρο Ραχίδι, στην δυτικότερη από τις τρεις κοιλάδες της περιοχής του Ακρωτηρίου, με σκοπό την αναζήτηση του αρχαίο λιμανιού αλλά και παρεπόμενους στόχους τη στρωματογραφική και παλαιοπεριβαλλοντική διερεύνηση της περιοχής. Η περιοχή, η οποία σήμερα είναι χέρσος, φαίνεται ότι στο παρελθόν αποτελούσε θαλάσσιο περιβάλλον, γεγονός που επιβεβαιώνεται τόσο από προηγούμενα σχεδιαγράμματα όσο και από ευρήματα θαλασσινής άμμου, η οποία έχει εντοπιστεί σε παλαιότερες γεωτρήσεις. Η πρώτη γεώτρηση εκτελέστηκε σε απόσταση 200 μέτρων από τη σημερινή ακτογραμμή με βαρύ γεωτρύπανο, ικανό να διατρήσει και βραχώδη υποστρώματα (Εικόνα 9 και Εικόνα 10).

Η διαδικασία περιλαμβάνει λήψη πυρήνων μήκους ενός μέτρου, με χρήση πλαστικού σωλήνα εντός του μεταλλικού σωλήνα του γεωτρυπάνου. Από κάθε δείγμα αφαιρούνται 5 εκατοστά από τα δύο άκρα, ενώ το πρώτο μέτρο (καλλιεργούμενο έδαφος) αποκλείεται από τις αναλύσεις λόγω αναμόχλευσης. Οι πυρήνες τυλίγονται φωτοστεγανά με μαύρο πλαστικό, λαμβάνοντας ατομική σήμανση (π.χ. Γεώτρηση 1, Γεώτρηση 2, Γεώτρηση 3) και αποθηκεύονται για εργαστηριακή μελέτη (Εικόνα 11).

Στο εργαστήριο θα πραγματοποιηθούν χρονολογήσεις με την μέθοδο της Φωταύγειας (OSL) και άνθρακα-14 (C-14), καθώς και ορυκτολογικές, στρωματογραφικές και παλαιοκλιματικές αναλύσεις. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα οργανικά υπολείμματα και τα θαλάσσια ευρήματα (όστρεα, κελύφη μαλακίων) που θα δώσουν πληροφορίες τόσο χρονολογικές όσο και περιβαλλοντικές.

Με βάση τα αποτελέσματα προηγούμενων γεωτρήσεων, η αναμενόμενη στρωματογραφική ακολουθία της περιοχής έχει ως εξής:
i. Καλλιεργούμενο έδαφος (αναμοχλευμένο, πάχους π. 1 μ.)
ii. Ποτάμιο-χειμάρριο υλικό, προϊόν κατακλυσμιαίου φαινομένου που ακολούθησε τη Μινωική έκρηξη
iii. Ηφαιστειακή τέφρα πάχους περίπου 3-4μ. τμήμα της οποία έχει παρασυρθεί προς τη θάλασσα
iv. Θαλασσινή άμμος, μαύρου χρώματος (πάχος π. 1μ.)
v. Πυρομβρίτης, το μητρικό πέτρωμα της περιοχής, στο οποίο τερματίζει η γεώτρηση.

Η δεύτερη γεώτρηση εκτελέστηκε σε απόσταση περίπου 130μ. από την σημερινή ακτογραμμή στην ίδια περιοχή.

Συλλέχθηκαν περίπου 20 μέτρα πυρήνων ανά γεώτρηση, ενώ με τα δεδομένα από τις προηγούμενες χρονιές θα υπάρχει επαρκής ποσότητα για χρονολογικές και παλαιοπεριβαλλοντικές συγκρίσεις. Η έρευνα στοχεύει όχι μόνο στη χρονολόγηση και κατανόηση της γεωλογικής ακολουθίας από τη Μινωική έκρηξη έως τη σύγχρονη εποχή, αλλά και στην ανασύσταση του παλαιοπεριβάλλοντος και της παλαιοκλιματικής εξέλιξης της Θήρας. Τα αποτελέσματα θα οδηγήσουν σε σειρά δημοσιεύσεων σχετικά με την αναζήτηση του αρχαίου λιμανιού και τις γεωμορφολογικές αλλαγές που υπέστη η περιοχή από την προϊστορική εποχή μέχρι σήμερα.

2. Ορυκτολογική μελέτη και πρώτη μακροσκοπική αναγνώριση του τύπου των πετρωμάτων των 51 λίθινων αντικειμένων και εργαλείων που περισυλλέχθηκαν κατά την επιφανειακή έρευνα στο Κόκκινο Βουνό το 2024 και 2025. Η ορυκτολογική ανάλυση και η λήψη μετρήσεων έγινε με την μέθοδο της εγγύς υπερύθρου ΝIR (Near Infrared Spectroscopy) με το όργανο της εταιρείας Spectral Revolution, μοντέλο
specTerra: SM 3500). Επιπλέον, σε όλα τα δείγματα έγινε και φωτογράφιση με το μηχάνημα της Proscope Mobile της Bodelin) σε κλίμακα 1:50. Υπεύθυνος: καθ. Ιωάννης Ηλιόπουλος. Βοηθοί: Βαρσάνης Γεώργιος, Νάσερ Αϊάς και Hendrik Wangermann (Εικόνα 12).

Παράλληλα, έγινε χημική ανάλυση συγκεκριμένου συνόλου των λίθινων αντικειμένων (Β001, Β004, Β006, Β026, Β028, Β031, Β035, Β036, Β037, Β044, Β045, Β046, Β047) με στόχο την ακριβέστερη ταυτοποίηση της πρώτης ύλης (τύπος πετρώματος). Η ανάλυση έγινε με XRF (Bruker Tracer handheld XRF analyzer 5i ). Υπεύθυνοι: Ελένη Φιλιππάκη, Frank Hulek (ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος) (Εικόνα 13).

3. Πρώτη αναγνωριστική επισκόπηση του κεραμικού συνόλου, μακροσκοπικά και πρώτος διαχωρισμός στο fabric πριν γίνει όποια ανάλυση στα όστρακα της κεραμικής. Μελέτη των λίθινων αντικειμένων στο εργαστήρι κεραμικής του Αρχαιολογικού χώρου του Ακρωτηρίου, όπου και φυλάσσονται τα ευρήματα. Υπεύθυνος: καθ. Ιωάννης Ηλιόπουλος (Εικόνα 14 και Εικόνα 15).

4. Aρχιτεκτονικές αποτυπώσεις από τον αρχιτέκτονα μηχανικό Ι. Μπίτη, μελέτη των λήψεων Drone και των ορθοφωτογραφήσεων των επιφανειών και των ενοτήτων λατομικής δραστηριότητας του Ιουλίου 2025 από τον τοπογράφο-μηχανικό Δ. Νιώτη και τον σχεδιαστή-εικαστικό Ν. Σεπετζόγλου. Οι συνδυαστικές εργασίες αεροφωτογραφήσεων, ορθοφωτογραφήσεων, επί τόπου αποτυπώσεων και άλλων αναλογικών και ψηφιακών μέσων τεκμηρίωσης των λατομευμένων επιφανειών του νότιου και ανατολικού πρανούς του Κόκκινου Βουνού κατέστησαν εφικτό να αποδώσουν με λεπτομέρεια τα σημεία εξόρυξης του πυρομβρίτη, ενώ με ειδικό πρόγραμμα καταγράφηκαν και αποτυπώθηκαν οι φάλκες και λοιπές οδοντώσεις που διευκόλυναν και συστηματοποίησαν την εξορυκτική διαδικασία σε διαφορετικές -ως προκύπτει από την έρευνα- περιόδους της αρχαιότητας (Εικόνα 16, Εικόνα 16_b , Εικόνα17Εικόνα17_b ,Εικόνα 18, Εικόνα 18_b).